Złamanie kości piszczelowej u sportowców

Złamanie kości piszczelowej u sportowców

Złamanie kości piszczelowej jest jednym z najczęstszych złamań kości długiej u człowieka. Dochodzi do niego zazwyczaj w skutek bezpośredniego urazu, a także poprzez zbyt duże obciążenie treningowe. Jest to uraz, który bardzo często dotyczy sportowców, głównie piłkarzy, maratończyków, triathlonistów.

Lindsey Vonn, amerykańska narciarka alpejska, w lutym 2013 roku doznała poważnej kontuzji złamania kości piszczelowej, w skutek czego wykluczono ją ze wszystkich startów tego sezonu.

Złamanie kości piszczelowej po urazie

Kość piszczelowa, nazywana potocznie piszczelą usytuowana jest po przyśrodkowej stronie podudzia (goleń, łydki). Jej koniec tworzy powierzchnię stawową stawu kolanowego. Między kłykciem bocznym, a przyśrodkowym znajduje się wyniosłość międzykłykciowa, a w jej obszarze przyczepiają się więzadła krzyżowe, przednie i tylne. Dalszy koniec kości piszczelowej wraz z kością strzałkową stworzy powierzchnię stawową stawu skokowo-goleniowego, czyli skokowego górnego.

Złamanie kości piszczelowej jest najczęstszym z urazów kości długich w ciele człowieka. Przyczyną jest zazwyczaj bezpośredni uraz, to znaczy kopnięcie lub uderzenie w nogę, uderzenie, upadek z wysokości, wypadek komunikacyjny, a także intensywne treningi, które obciążają kończyny dolne.

Rodzaje złamań kości piszczelowej

Do złamań piszczela może dojść w obszarze zakończeń kości lub na jej brzegu. Każde ze złamań powinno być traktowane indywidualne i do każdego rodzaju odpowiednio dopasowuje się leczenie. Istotną kwestią jest przyczyna wystąpienia urazy, lokalizacja, przemieszczenie ości, stan otaczających tkanek miękkich oraz ogólny stan zdrowia osoby ze złamaniem. Zmiana kości dzięki się najczęściej w zależności od lokalizacji:

Złamanie nasady bliższej kości piszczelowej– dochodzi do niego w skutek mocnego zgięcia kolana w bok lub do środka i uderzenia kości udowej w kość piszczelową. Wyróżniamy dwa typy takiego złamania: rozszczepienne, któremu towarzyszy oderwanie fragmentu kłykcia oraz zmiażdżeniowe wraz z wgnieceniem fragmentu kości. Uraz ten dotyczy zazwyczaj osób, które uprawiają sporty wiążące się z zeskokiem (narciarstwo, gra w koszykówkę, gra w piłkę nożną, gra w siatkówkę, skok w dal). Objawem tego złamania jest duży obrzęk stawu kolanowego oraz ból, który nasila się przy każdym ruchu.

Złamanie trzonu kości piszczelowej– do przerwania ciągłości najczęściej dochodzi w skutek urazu lub uderzenia bezpośredniego. Wyróżniamy kilka złamań, ze względu na siłę uderzenia, uszkodzenie otaczających tkanek oraz przebieg szczeliny pęknięcia kości. Są to: złamanie skośne, poprzeczne, spiralne, wieloodłamowe, z przemieszczeniem, bez przemieszczenia, zamknięte i otwarte. Objawy występujące najczęściej to ostry ból, potęgowany przy próbie poruszania się, tkliwość palpacyjna otaczających tkanek, obrzęk i krwiak, oraz przebicie kości przez tkanki miękkie i skórę (w przypadku złamania otwartego).

Złamanie nasady kości piszczelowej– spowodowane jest najczęściej działaniem siły kompresyjnej i rotacyjnej, spowodowanej upadkiem z wysokości, bezpośrednim urazem lub wypadkiem komunikacyjnym. Złamanie może być podstawowe, wewnątrzstawowe oraz wieloodłamowe. Często obserwuje się objawy takie jak: obrzęk i krwiak stawu skokowego, a także mocny ból, który nasil się przy dotyku, przy ruchu i próbie obciążenia kończyny dolnej.
Złamanie trójkostkowe- Jest szczególnym złamaniem, któremu towarzyszy uszkodzenie dalszego końca kości piszczelowej, strzałkowej oraz skokowej. Objawy towarzyszące to mocny obrzęk i krwiak w stawie skokowym oraz ból przy dotyku, ruchu i próbie obciążenia.

Złamanie piszczeli po przeciążeniu, zwane jest także złamaniem stresowym, przewlekłym lub zmęczeniowym. Jest to typ złamania, który widoczny jest na zdjęciu RTG w postaci wąskiej rysy umiejscowionej na kości. Kumulujące się mikrouszkodzenia kości, utrata regeneraci kośćca oraz przemęczenie mięśni to główne powody powstania tego złamania. Na ten typ narażeni są zwłaszcza sportowcy, którzy nadmiernie obciążają kończyny dolne np. biegacze, lekkoatleci, piłkarze, tenisiści, koszykarze, tancerze.

Objawy złamania przeciążeniowego to głównie mocny ból piszczeli, nasilający się w trakcie treningu lub po zakończeniu. Zdarza się, że problem jest bagatelizowany przez sportowców, a nawet lekarzy, ponieważ nie jest wywołany urazem, w skutek czego nie zawsze jest dobrze widoczny na zdjęciu RTG.

Diagnostyka złamania kości piszczelowej

Bardzo ważna w ocenie złamania piszczela jest diagnostyka obrazowa, a zwłaszcza wykonanie zdjęcia rentgenowskiego. Jednak do oceny rozległości takie badanie może nie wystarczyć i wykonuje się w tym celu tomografię komputerową, dzięki której możliwe jest szczegółowe określenie stanu obrażenia struktury kostnej oraz liczbę odłamów.
W przypadku złamań wewnątrzustrojowych, do oceny stosuje się rezonans magnetyczny, który pozwoli na ukazanie dokładnego przebiegu szczelin złamań oraz skali zniszczenia chrząstki stawowej i aparatu więzadłowo-torebkowego stawu kolanowego i stawu skokowego.

Leczenie złamanej piszczeli

Każde złamanie kości piszczelowej traktowane jest indywidualne, a leczenie odpowiednio dobrane do rodzaju urazu. Jeśli doszło do złamania trzonu kości, może być ona nastawiona i ustabilizowana przezskórnie lub z wykorzystaniem płytek bądź drutów. Istnieje także możliwość unieruchomienia kości opatrunkiem gipsowym, dokładnie na okres czasu zagojenia się kości (6-8 tygodni).

Bardziej skomplikowane jest leczenie złamań wewnątrzwarstwowych nasady bliższej lub dalszej kości piszczelowej, ponieważ obrażeniu mogą ulec również inne struktury (chrząstka, więzadła, łąkotki). W takim przypadku lekarz zazwyczaj decyduje o unieruchomieniu staw na czas zagojenia się kości lub zaleca wykonanie zabiegu operacyjnego, który polega na przymocowaniu oderwanego fragmentu kostnego wraz z zachowaniem powierzchni chrzęstnej do kości.

Rehabilitacja i fizjoterapia po złamaniu kości piszczelowej

Po złamaniu piszczeli ważne jest wykonanie zabiegów przyspieszających zrost kości, w postaci fizykoterapii tzn. pole magnetyczne. Można stosować je nawet podczas unieruchomienia gipsowego. Do tego lekarz zaleca także stosowanie laseroterapii, ultradźwięków, krioterapii oraz zimnych okładów, które mają na celu zmniejszenie krwiaka i obrzęku. W zmniejszeniu obrzęku sprawdza się także stosowanie masaży zmniejszających napięcie tkanek i elastycznych, bawełnianych plastrów (kinesiology taping). Dzięki tym plastrom delikatnie uno się skóra, co znacznie ułatwia drenaż limfatyczny.

Jeśli złamanie jest unieruchomione w opatrunku gipsowym, poleca się wykonywanie ruchów pacami i delikatne napięcie mięśni kończyny dolnej. W ten sposób poprawia się krążenie krwi i odżywienie w tkankach. W pierwszej fazie po zdjęciu gipsu ważne jest wczesne unieruchomienie stawu kolanowego i skokowego. Wykonuje się terapię przeciwobrzękową w postaci okładów z lodu, ćwiczeń Burgera, krioterapii oraz markowane obciążenie kończyny z tak zwaną reedukacją chodu.

Ważny jest również masaż tkanek głębokich, dzięki któremu możliwe jest zmniejszenie napięcia i zwiększenie elastyczności powięzi, więzadła i mięśni. Później pod kontrolą fizjoterapeuty pacjent musi wykonywać ćwiczenia rozciągające, które poprawiają zakres ruchu w stawach, zwiększają siłę i wytrzymałość mięśni kończyny dolnej i obręczy biodrowej, ćwiczenia priopriocepcji i stabilizacji stawu kolanowego i skokowego.

Po konsultacji z lekarzem można wprowadzić trucht oraz elementy treningu funkcjonalnego wraz z ćwiczeniami stosowanymi w uprawianej przez chorego aktywności fizycznej (skoki, przyspieszenia, zatrzymania, zeskoki).